เสียงประสาน
แห่งสามประสบ
ลุ่มแม่น้ำสามประสบ อำเภอสังขละบุรี เป็นพื้นที่ที่มีความโดดเด่นด้านความหลากหลายทางชาติพันธุ์และวัฒนธรรม โดยมี วัฒนธรรมดนตรีและศิลปะการแสดง เป็นองค์ประกอบสำคัญที่สะท้อนอัตลักษณ์และวิถีชีวิตของกลุ่มชาติพันธุ์ในพื้นที่ ดนตรีมิได้มีบทบาทเพียงเพื่อความบันเทิง หากแต่มีความสัมพันธ์กับความเชื่อ ศาสนา ประเพณี พิธีกรรม และกิจกรรมทางสังคมของชุมชน อีกทั้งยังเป็นสื่อในการถ่ายทอดความรู้ ความทรงจำ และคุณค่าทางวัฒนธรรมจากคนรุ่นหนึ่งไปสู่คนอีกรุ่นหนึ่ง จึงนับเป็นส่วนสำคัญในการธำรงอัตลักษณ์และความต่อเนื่องทางวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ในลุ่มแม่น้ำสามประสบ
ท่วงทำนองแห่งชีวิตและจิตวิญญาณ
ท่วงทำนองและจังหวะที่ปรากฏในชุมชนเปรียบเสมือนบันทึกทางวัฒนธรรมที่ถ่ายทอดเรื่องราวการอพยพและการตั้งถิ่นฐาน ความสัมพันธ์กับธรรมชาติ ตลอดจนความเคารพต่อบรรพบุรุษ เมื่อมีงานประเพณีและพิธีกรรมทางศาสนา ดนตรีทำหน้าที่เป็นสื่อกลางในการแสดงออกถึงความเชื่อและความศรัทธาของผู้คน และสร้างความหมายร่วมให้แก่กิจกรรมของชุมชน ดังปรากฏในเสียงบรรเลงของวงปี่พาทย์มอญหงสาวดีที่สัมพันธ์กับประเพณีและวิถีทางศาสนาของชาวมอญ ตลอดจนเสียงเครื่องดนตรีและบทเพลงรำตงของชาวกะเหรี่ยงที่สัมพันธ์กับวิถีชีวิต ความเชื่อ และกิจกรรมของชุมชน ความแตกต่างของรูปแบบดนตรีเหล่านี้จึงสะท้อนอัตลักษณ์เฉพาะของแต่ละกลุ่มชาติพันธุ์ ขณะเดียวกันก็แสดงให้เห็นถึงความหลากหลายทางวัฒนธรรมดนตรีที่ดำรงอยู่ร่วมกันในพื้นที่ลุ่มแม่น้ำสามประสบ
การศึกษาและรวบรวม องค์ความรู้วัฒนธรรมดนตรีของกลุ่มชาติพันธุ์ ในครั้งนี้ มุ่งทำความเข้าใจลักษณะ รูปแบบ บทบาท และคุณค่าของดนตรีในบริบทของพื้นที่ศึกษา 4 ชุมชน ได้แก่ ชุมชนมอญบ้านวังกะ และชุมชนกะเหรี่ยงบ้านจงอั่ว บ้านไล่โว่–คุ้มเขาไม้แดง และบ้านใหม่พัฒนา แต่ละชุมชนมีวัฒนธรรมดนตรีที่สัมพันธ์กับประวัติศาสตร์การตั้งถิ่นฐาน วิถีชีวิต ความเชื่อ ประเพณี และสภาพแวดล้อมของพื้นที่ ก่อให้เกิดลักษณะและอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมดนตรีที่แตกต่างกัน องค์ความรู้ดังกล่าวจึงสะท้อนให้เห็นถึงความหลากหลายทางวัฒนธรรมดนตรี ตลอดจนการอนุรักษ์ การสืบทอด และการปรับตัวของชุมชน เพื่อให้มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมสามารถดำรงอยู่และถ่ายทอดจากคนรุ่นหนึ่งไปสู่คนรุ่นต่อไปท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงของสังคมร่วมสมัย